Blog

Είναι σαφές ότι όταν μιλάμε για την Ευρώπη μιλάμε για την ήπειρο: ένα γεωγραφικά οριοθετημένο σύμπλεγμα εδαφών. Όταν όμως έρχονται στο προσκήνιο άλλες πολιτικές έννοιες, όπως «Ευρωπαϊκή Ένωση», «Σένγκεν» ή «Ευρωζώνη» ο ορισμός και οι διαφορές μεταξύ τους δεν είναι τόσο σαφείς. Ας προσπαθήσουμε να τα ξετυλίξουμε για να καταλάβουμε καλύτερα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κυρίως μια οικονομική και πολιτική ένωση ορισμένων – αυτή τη στιγμή, είκοσι επτά – από τα έθνη-κράτη που αποτελούν μέρος της Ευρώπης ως ηπείρου. Η ΕΕ έχει τις ρίζες της σε ορισμένες συνθήκες που υπογράφηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, των οποίων ο κύριος στόχος ήταν να τονώσουν την οικονομική συνεργασία με στόχο την αποφυγή περαιτέρω συγκρούσεων. Η ΕΕ αναπτύσσεται έκτοτε, επεκτείνοντας τα μέλη και τις αρμοδιότητές της σε θέματα εκτός οικονομίας, όπως η υγεία, η δικαιοσύνη ή το περιβάλλον.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται σε ορισμένες κοινές αξίες που διέπουν την Κοινότητα. Αυτά αναφέρονται στο δεύτερο άρθρο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ): Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες. Αυτές οι αξίες είναι κοινές στα κράτη μέλη σε μια κοινωνία στην οποία κυριαρχούν ο πλουραλισμός, η μη διάκριση, η ανεκτικότητα, η δικαιοσύνη, η αλληλεγγύη και η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Πρόκειται για αξίες που συνδέονται με την έννοια της δημοκρατίας, η οποία είναι η βάση της ΕΕ. Η Ένωση βασίζεται στην αντιπροσωπευτική δημοκρατική αρχή, αφού οι πολίτες εκπροσωπούνται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη εκπροσωπούνται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι ταυτόχρονα και πολίτες του κράτους καταγωγής τους, παρέχονται ορισμένα συγκεκριμένα πολιτικά δικαιώματα, όπως η ψήφος των εκπροσώπων τους και η παρουσίαση ως ευρωπαίοι υποψήφιοι. Ένα άλλο είδος δικαιωμάτων που τους παρέχονται είναι η ελεύθερη κυκλοφορία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, κάτι που συνεπάγεται επίσης την ελευθερία εργασίας σε οποιοδήποτε από αυτά. Αυτό είναι δυνατό χάρη στη Συμφωνία Σένγκεν, η οποία μας οδηγεί στην επόμενη ιδέα.

Η Συμφωνία Σένγκεν υπογράφηκε το 1985 και καταργεί τους ελέγχους σε πολλά από τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ, κάτι που επιτρέπει στους πολίτες να κυκλοφορούν ελεύθερα. Η ιδιαιτερότητα της συμφωνίας Σένγκεν είναι ότι δεν επηρεάζει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και, ταυτόχρονα, επηρεάζει ορισμένα κράτη που δεν είναι μέλη της ΕΕ. Στην πρώτη ομάδα βρίσκουμε τη Βουλγαρία, την Ιρλανδία, την Κροατία, την Κύπρο και τη Ρουμανία ενώ στη δεύτερη βρίσκουμε την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Νορβηγία και την Ελβετία.

Παρόμοια κατάσταση επικρατεί και με την Ευρωζώνη. Η Ευρωζώνη είναι το σύνολο των Κρατών Μελών που υιοθέτησαν το ευρώ ως επίσημο νόμισμά τους, σχηματίζοντας μια νομισματική ένωση. Αλλά δεν είναι και τα είκοσι επτά μέλη της ευρωζώνης, μόνο είκοσι από αυτά είναι, παρόλο που όλα υποτίθεται ότι θα την υιοθετήσουν στο μέλλον (εκτός από τη Δανία, που υπέγραψε για εξαίρεση).

Αφού επεξηγηθούν αυτές οι έννοιες, μπορεί να προκύψουν ορισμένα ερωτήματα. Για παράδειγμα, όταν μιλάμε για την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι σύνηθες να αναρωτιόμαστε ποιος είναι αρμόδιος για τη λήψη αποφάσεων και την εφαρμογή πολιτικών, καθώς τόσο τα κράτη μέλη όσο και η ίδια η Ένωση έχουν νομοθετικές, εκτελεστικές και δικαστικές αρμοδιότητες. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβουμε για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα είναι η έννοια της κυριαρχίας. Η κυριαρχία είναι η αυτόνομη και πλήρης εξουσία σε μια επικράτεια, και εδρεύει στα κράτη μέλη. Όταν εισέρχονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταβιβάζουν οικειοθελώς μέρος της εξουσίας και των αρμοδιοτήτων τους στην Ένωση, παρόλο που η ίδια η κυριαρχία παραμένει στα κράτη μέλη (γιατί αυτά είναι που αποφασίζουν να παραχωρήσουν αυτές τις αρμοδιότητες, στις οποίες ονομάζουμε "αρχή απόδοσης"). Υπάρχουν κυρίως τρία είδη αρμοδιοτήτων: αυτές που παραμένουν υπό την εξουσία των κρατών μελών, οι κοινές αρμοδιότητες μεταξύ των μελών και της ΕΕ και οι αποκλειστικές αρμοδιότητες της Ένωσης.

Είναι επίσης σύνηθες να αναρωτιόμαστε για τα όργανα και τις εξουσίες της Ένωσης. Η ΕΕ έχει και τις τρεις κύριες εξουσίες: νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική. Η νομοθετική και η εκτελεστική εξουσία παραμένουν κυρίως στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, τα οποία συνήθως έχουν ισορροπία δυνάμεων όσον αφορά τη νομοθεσία. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με το περιεχόμενο των πολιτικών για να τις εφαρμόσουν.

Στο θέμα της δικαστικής εξουσίας, η ΕΕ έχει ως όργανό της το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κύριες αρμοδιότητες αυτού του Δικαστηρίου είναι να διασφαλίζει ότι η εφαρμογή και ερμηνεία του ευρωπαϊκού δικαίου είναι ορθή, να ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και να διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη σέβονται και συμμορφώνονται με τις Συνθήκες. Οι εθνικοί δικαστές μπορούν επίσης να ζητήσουν από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το ευρωπαϊκό δίκαιο σε περίπτωση διαφωνίας ή να επιτύχει διευκρίνιση.

Είναι εμφανές πως η δομή και η λειτουργία της ΕΕ δεν είναι εύκολη, καθώς η ύπαρξή της συνεπάγεται τη συνεργασία πολλών διαφορετικών εδαφών με τα δικά τους πολιτικά και νομικά συστήματα. Αυτό που προσπαθεί να επιτύχει το σχέδιο της ΕΕ είναι να τους φέρει πιο κοντά για να σταθούν σε ένα κοινό δημοκρατικό έδαφος και να διευκολύνει τη ζωή των πολιτών που ζουν σε αυτό.