Blog

Οι πέντε πιο ευάλωτες ομάδες στη ρητορική μίσους στην Ελλάδα

Παρά τη συνεχή πρόοδο στη νομική προστασία και την ευαισθητοποίηση του κοινού, αρκετές ομάδες στην Ελλάδα εξακολουθούν να βιώνουν μίσος, προκατάληψη και αποκλεισμό σε διάφορες μορφές. Οι πρόσφυγες, οι μετανάστες, ιδίως από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, και οι εθνικές μειονότητες αντιμετωπίζουν συχνά ρατσισμό, ξενοφοβία και κοινωνικό αποκλεισμό. Η κοινότητα των Ρομά αντιμετωπίζει μακροχρόνια περιθωριοποίηση, ζώντας συχνά σε διαχωρισμένους οικισμούς με περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση και τις δημόσιες υπηρεσίες. Αυτή η δυναμική αντικατοπτρίζεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας (ECRI). Μια έκθεση της ECRI από το 2022 αναγνωρίζει θετικά βήματα, όπως τα εθνικά σχέδια κατά του ρατσισμού, αλλά εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τον επίμονο ρατσισμό και τις διακρίσεις στην ελληνική αστυνόμευση και τον δημόσιο λόγο, ιδίως με στόχο τους μετανάστες και τους νέους Ρομά (Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, 2022). Η Παγκόσμια Έκθεση 2025 του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφέρει ομοίως απότομη αύξηση της ρατσιστικής βίας και της συστηματικής στοχοποίησης προσφύγων και μεταναστών, υπογραμμίζοντας τη συνεχιζόμενη επικράτηση του αποκλεισμού που τροφοδοτείται από το μίσος σε πολλούς τομείς της ελληνικής κοινωνίας (Human Rights Watch, 2025).

Παρόλο που η Ελλάδα έχει κάνει βήματα προόδου στην ισότητα των φύλων, ο σεξισμός και η έμφυλη βία παραμένουν σοβαρά ζητήματα. Οι γυναίκες μπορεί να αντιμετωπίζουν διακρίσεις στον εργασιακό χώρο, άνισες αμοιβές και υποεκπροσώπηση σε ηγετικούς ρόλους. Η σεξουαλική παρενόχληση, η ενδοοικογενειακή βία και οι γυναικοκτονίες εξακολουθούν να αποτελούν πιεστικές ανησυχίες. Μια έρευνα του 2023 από τον Σύνδεσμο Ελληνικών Επιχειρήσεων διαπίστωσε ότι οι γυναίκες κερδίζουν, κατά μέσο όρο, 13% λιγότερο από τους άνδρες, ενώ το 53% των επιχειρήσεων έχουν ελάχιστη ή καθόλου γυναικεία εκπροσώπηση στα διοικητικά συμβούλια. Τα αποτελέσματα της έκθεσης αποκαλύπτουν ότι η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ των χαμηλότερων ευρωπαϊκών χωρών όσον αφορά την ισότητα των φύλων. (Πανουτσοπούλου, 2023).

Τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν ομοφοβία, τρανσφοβία και κοινωνικές διακρίσεις. Ενώ η νομική αναγνώριση των σχέσεων μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου έχει βελτιωθεί, συμπεριλαμβανομένης της νομιμοποίησης του γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου το 2024, οι δημόσιες στάσεις εξακολουθούν να υστερούν. Η λεκτική κακοποίηση, ο εκφοβισμός, ακόμη και οι σωματικές επιθέσεις δεν είναι ασυνήθιστες, ιδίως σε πιο συντηρητικές ή αγροτικές περιοχές. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί το βίαιο περιστατικό κατά δύο ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στη Θεσσαλονίκη από μεγάλη ομάδα το Σάββατο, 9 Μαρτίου 2024 (The UN Refugee Agency, 2024).

Οι θρησκευτικές μειονότητες, όπως οι μουσουλμάνοι, οι Εβραίοι και οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, μπορεί να αντιμετωπίσουν προκαταλήψεις, ρητορική μίσους και βανδαλισμούς θρησκευτικών χώρων. Η ισλαμοφοβία και ο αντισημιτισμός, που συχνά τροφοδοτούνται από παραπληροφόρηση και εξτρεμιστική ρητορική, παραμένουν ζητήματα που προκαλούν ανησυχία. Μια έκθεση του 2024 κατέγραψε 608 περιστατικά βίας ή βανδαλισμού σε χώρους λατρείας σε όλη την Ελλάδα. Ενώ η πλειονότητα στόχευε ορθόδοξους χριστιανικούς χώρους, περίπου το 1,7% αφορούσε εβραϊκούς χώρους και περίπου το 1,2% αφορούσε μουσουλμανικούς χώρους (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο , 2024).

Αν και συχνά παραβλέπονται ως ευάλωτες ομάδες, οι πολιτικοί, οι δημόσιοι υπάλληλοι και τα σώματα ασφαλείας γίνονται αποδέκτες ρητορικής μίσους. Ειδικά όσα άτομα προέρχονται από μειονότητες ή έχουν προοδευτικές απόψεις μπορεί να γίνουν στόχοι ρητορικής μίσους, απειλών και διαδικτυακής παρενόχλησης. Οι γυναίκες, οι ΛΟΑΤΚΙ+ ή οι αξιωματούχοι με μεταναστευτικό υπόβαθρο κινδυνεύουν ιδιαίτερα από επιθέσεις με βάση το φύλο ή την ταυτότητα, οι οποίες μπορούν να αποθαρρύνουν την πολιτική συμμετοχή και να ενισχύσουν τον αποκλεισμό. Για παράδειγμα, τον Δεκέμβριο του 2016, βουλευτές της Χρυσής Αυγής διέκοψαν βίαια μια εκδήλωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα που επικεντρώθηκε στις εθνικές μειονότητες, εκτοξεύοντας απειλές θανάτου και φωνάζοντας ρατσιστικά συνθήματα. Η αστυνομία απέτυχε να προστατεύσει τους συμμετέχοντες και δεν ακολούθησε καμία δίωξη. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ανοιχτού πολιτικού εκφοβισμού με στόχο ακτιβιστές μειονοτήτων στη δημόσια ζωή (OMCT, 2016).

Καταπολέμηση της ρητορικής μίσους στην Ελλάδα

Αλλά ποιος κάνει κάτι για αυτό; 

Η πρώην Υπουργός Παιδείας, Νίκη Κεραμέως, έχει τονίσει ότι η ρητορική μίσους δεν έχει θέση στην κοινωνία και στα σχολεία, παρουσιάζοντας μια στρατηγική με τρεις άξονες μέσω συνεργασιών με την UNESCO.
1)Εργαστήρια δεξιοτήτων που επικεντρώνονται στην κριτική σκέψη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον σεβασμό.
2)Επικαιροποιημένα σχολικά προγράμματα σπουδών που προωθούν τη διαφορετικότητα και τον σεβασμό της διαφορετικότητας.
3)Διεθνείς συνεργασίες (ΟΗΕ, UNESCO) για την ενίσχυση της εκπαίδευσης κατά της ρητορικής μίσους.
Υπάρχουν επίσης, πανεπιστημιακές πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα SOpHiSM. Πρόκειται για μια απάντηση στη διαδικτυακή ρητορική μίσους μέσω της ενίσχυσης της υψηλής ποιότητας επαγγελματικής δημοσιογραφίας και της δημοσιογραφίας των πολιτών. Είναι μια πρωτοβουλία με επίκεντρο την Ελλάδα και την Κύπρο που χρηματοδοτείται από την Ε.Ε. και αποσκοπεί στην καταπολέμηση της ρητορικής μίσους μέσω της καλύτερης δημοσιογραφίας και παιδείας στα μέσα ενημέρωσης. Το πρόγραμμα δημοσιεύει επίσης πρακτικούς οδηγούς για δημοσιογράφους σχετικά με το πώς να αποφεύγεται η ενίσχυση του μίσους στην κάλυψη. Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου ερευνά το θέμα της ρητορικής μίσους και συμβάλλει έτσι σημαντικά στην καταπολέμησή της, δεδομένου ότι οι περισσότεροι έφηβοι δεν γνωρίζουν πώς να καταγγείλουν τη βία στο διαδίκτυο. Το Κέντρο συμμετέχει επίσης σε προσπάθειες ενημέρωσης και εκπαίδευσης για την αύξηση της ανθεκτικότητας των νέων. 

Τέλος, ευρωπαϊκοί και διεθνείς φορείς, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης ή ο ΟΗΕ, αναπτύσσουν κινήματα κατά της ρητορικής μίσους. Στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, πραγματοποιεί εκστρατείες στην Ελλάδα (από το 2012) και σε περισσότερες από 40 χώρες, δίνοντας έμφαση στην εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τα Ηνωμένα Έθνη, εκπροσωπούμενα από τον Γενικό Γραμματέα António Guterres, καταδίκασαν τη ρητορική μίσους σε παγκόσμιο επίπεδο και προέτρεψαν σε ολοκληρωμένα αντίμετρα για την προστασία της κοινωνικής συνοχής και των βασικών δικαιωμάτων.

Βιβλιογραφία

• European Commission Against Racism and Intolerance. ECRI REPORT on GREECE (Sixth Monitoring Cycle). - Council of Europe, September 2022.

• European Parliament . “Vandalism of Orthodox Sacred Religious Sites in Greece.” - October 2024 

• Human Rights Watch . “World Report 2025: Rights Trends in Greece.” December 2024

• OMCT. “Attacks to Freedom of Assembly, Threats and Harassment Against….” - 2016

• Panoutsopoulou , Magda. “Greek Women Face Discrimination in the Workplace.” 

• The UN Refugee Agency . “Attack in Thessaloniki: Yet Another Violent Incident Targeting People because of Their Identity | UNHCR Greece.” - 2024